Q&A

Q&A covid-19 vaccins.

Op dit moment ontvangen wij veel vragen over de covid19-vaccins. We publiceren de meest gestelde vragen en de antwoorden op de website. Hieronder een begin.

Wij willen hierbij graag vermelden dat wij geen medisch advies geven en dat u voor dergelijke vragen het beste uw arts kunt benaderen. Kijk ook eerst naar de bijsluiters van BioNTech/Pfzier (verkorte, uitgebreide) en Moderna (verkorte, uitgebreide), en het advies van de Gezondheidsraad (Pfizer/BioNTech en Moderna).


Q1. Wat gebeurt er als de vaccins niet werkzaam blijken te zijn als gevolg van virusmutaties? Moet er dan een heel nieuw vaccin ontwikkeld worden? En moet iedereen dan weer gevaccineerd worden?

Beantwoord op 22-01-2021
A: Het zou inderdaad in de toekomst kunnen gebeuren dat de nu ontwikkelde vaccins minder werkzaam blijken te zijn tegen gemuteerde virussen. Als dat het geval is, zal het vaccin aangepast moeten worden. In het geval van de RNA-vaccins is dit relatief eenvoudig door het aanpassen van het RNA coderend voor het spike eiwit. Voor deze kleine aanpassingen hoeven niet alle fases van de klinische onderzoeken opnieuw gedaan te worden. Een voorbeeld hiervan is de jaarlijkse griepvaccinatie. Omdat het griepvirus elk jaar iets verandert, worden de vaccins elk jaar aangepast en worden mensen opnieuw gevaccineerd. Of dit ook voor het corona virus het geval zal zijn, is nog niet duidelijk. De mutaties van het virus en de effectiviteit van de vaccins tegen die mutaties zullen goed gemonitord worden.

Q2. De vaccins zijn nog niet geregistreerd voor gebruik bij zwangere vrouwen. Is het gevaarlijk je te vaccineren als je zwanger bent?

Beantwoord op 22-01-2021
A: De vaccins die nu toegelaten zijn tot de Europese markt, hebben inderdaad geen registratie ontvangen voor zwangere vrouwen. De reden hiervoor is dat het vaccin nog niet getest is in zwangere vrouwen. Daarom zijn er geen gegevens om te kunnen concluderen dat de vaccins veilig zijn tijdens de zwangerschap. Maar er wordt er al veel gevaccineerd met andere vaccins tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld voor kinkhoest. Toekomstig onderzoek zal uitwijzen of de vaccins veilig gebruikt kunnen worden tijdens de zwangerschap.

De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie adviseert gezonde zwangere vrouwen niet routinematig te vaccineren. Hiervoor zijn twee uitzonderingsgroepen: 1) zwangere vrouwen met onderliggende ernstige ziekten, en 2) zwangere vrouwen met beroepen waarbij hoge en niet te vermijden expositie aan SARS-CoV-2 voorkomt en die volgens het Nederlandse prioriteringsschema voor vaccinatie in aanmerking komen. (Zie hun standpunt voor meer informatie)

Q3. De vaccins die toegelaten zijn tot de Europese markt hebben een registratie gekregen voor personen van 18 jaar en ouder. Worden kinderen niet gevaccineerd tegen COVID19?

Beantwoord op 14-01-2021
A: Het klopt dat het vaccin van Moderna is toelaten tot de Europese markt voor personen van 18 jaar en ouder. Voor het vaccin van BioNTech is dit 16 jaar en ouder. Voor deze leeftijden is gekozen omdat, in de fase 3 studies van Moderna geen deelnemers waren van onder de 18, en in de studie van BioNTech geen van onder de 16. Zonder deelname van deze leeftijdsgroepen is er geen bewijs van veiligheid en effectiviteit. Hierdoor staat de EMA niet toe dat kinderen met de vaccins ingeënt worden. Begin december begon Moderna met een fase 2-3 klinische studie onder adolescenten van 12 t/m 17 jaar. Als de resultaten positief zijn zouden ze de basis kunnen vormen voor het toestaan van inentingen in deze leeftijdscategorie.


Q4. Na vaccinatie met de recent toegelaten vaccins zijn bij sommige personen allergische reacties opgetreden, hoe zit dit?

Beantwoord op 14-01-2021
A: Bij alle vaccinaties, is er een hele kleine groep mensen die allergisch reageren op de vaccins. Dit kan worden veroorzaakt door een allergie tegen de vulstoffen van de vaccins, zoals dat ook bij andere medicatie en bijvoorbeeld antibiotica wordt gezien. Maar deze allergische reacties zijn zeer zeldzaam, zoals bleek uit de fase 3 klinische onderzoeken. Mensen die eerder een allergische reactie hebben gehad wordt geadviseerd zich alleen te laten vaccineren na overleg met hun arts.

Q5. Vanwege een medische reden worden levende vaccins bij mij afgeraden. Welke van de vaccins zijn levend?

Beantwoord op 07-01-2021
A: Geen van de in Nederland gebruikte vaccins. Het vaccin dat als eerste in Nederland wordt gebruikt van Pfizer/BioNTech bevat geen levend virus, maar slechts genetisch materiaal (mRNA) voor het spike-eiwit van het virus. Dit geldt ook voor het vaccin van Moderna. De vaccins van AstraZeneca/Oxford en van Janssen & Johnson&Johnson maken gebruik van een dragenvirus. Dit dragervirus zorgt ervoor dat genetisch materiaal van het spike-eiwit wordt gepresenteerd aan het immuunsysteem. Dit dragervirus is echter zo bewerkt dat het niet in staat is om te reproduceren en geen ziekte kan veroorzaken.

Q6. Ik ben eerder geïnfecteerd geweest met het coronavirus. Kan ik mij dan nog wel laten vaccineren? En is het zinvol om een vaccinatie te nemen?

Beantwoord op 07-01-2021
A: Uit data van de klinische studies van Moderna en BioNTech valt op te maken dat de vaccins veilig zijn voor personen die al covid-19 hebben gehad. Hoeveel meerwaarde vaccinatie heeft hangt van de situatie af.

Sommige personen maken na een natuurlijke infectie maar erg weinig antistoffen en T-cellen aan tegen het coronavirus en zijn hierdoor niet goed beschermd. Voor deze groep bieden de vaccins zekerheid van bescherming. Andere personen bouwden door de infectie al een solide immuniteit op. Voor deze groep heeft het vaccin waarschijnlijk minder meerwaarde.

Samengevat is het raadzaam om personen die al covid-19 doormaakten te vaccineren. Het vaccineren van deze groep biedt zekerheid van bescherming die bij een natuurlijke infectie ongewis is.

Q7. Uit de klinische vaccin studies komt naar voren dat de vaccins bescherming bieden tegen ziekte. Maar hoe zit dat dan met bescherming tegen transmissie? (deze vraag wordt voornamelijk gesteld met het oog op het vaccineren van zorgpersoneel).

Beantwoord op 31-12-2020
A: Het klopt inderdaad dat het vaccin beschermt tegen ziekte, specifiek ziekteverschijnselen. Dit is in de fase 3 klinische studies aangetoond. Het is moeilijk om aan te tonen of de vaccins ook beschermen tegen transmissie, onder andere omdat het niet altijd te achterhalen is waar een besmetting precies heeft plaatsgevonden. AstraZeneca heeft voorzichtige positieve uitspraken gedaan over bescherming tegen transmissie, maar voor duidelijke conclusies is meer onderzoek nodig. Het is echter wel aannemelijk dat indien mensen beschermd zijn tegen ziekte, er minder virus aanwezig zal zijn in de neus en keelholte en dat transmissie zonder ziektesymptomen erg beperkt zal zijn.


Q8. In de fase 3 studies worden nu voornamelijk korte termijn bijwerkingen in kaart gebracht. Maar wat weten we nu eigenlijk van de lange termijn bijwerkingen? Komen lange termijn bijwerkingen vaker voor bij vaccins?

Beantwoord op 31-12-2020
A: Van vaccins weten we dat er kortdurende, meestal milde, bijwerkingen op kunnen treden. Langetermijneffecten van vaccins zien we eigenlijk nooit. Nadat een kleine hoeveelheid vaccin kortdurend het immuunsysteem aan het werk zet om bescherming om te bouwen, wordt het vaccin door je lichaam afgebroken. Het vaccin blijft dus niet in het lichaam aanwezig. Lange termijneffecten door vaccins zijn daarom ook nu niet te verwachten. Dit in tegenstelling tot lange termijneffecten die in een deel van de patiënten worden gezien na infectie met het virus. Echter weten we dit natuurlijk pas 100% zeker nadat het vaccin meerdere jaren gebruikt wordt.


Q9. Het vaccin bevat genetisch materiaal van het virus. Kan dit genetische materiaal het menselijke DNA veranderen?

Beantwoord op 24-12-2020
A: Het antwoord is dat dit theoretisch mogelijk is bij DNA-vaccins, maar niet bij de andere vaccins. Het klopt dat de vaccins genetisch materiaal bevatten van het virus. Het gaat hierbij om genetisch materiaal coderend voor het spike eiwit. In de vaccins van BioNTech/Pfizer, Moderna en CureVac is dit in de vorm van mRNA. Dit RNA zorgt ervoor dat het spike eiwit wordt geproduceerd, waardoor het afweersysteem antistoffen en T-cellen aanmaakt tegen dit  eiwit. Het in de cellen aanwezige RNA wordt daarna afgebroken en kan geen veranderingen veroorzaken in het menselijk DNA. De vaccins die gebruik maken van het adenovirusplatform bevatten weliswaar DNA, maar dit kan niet repliceren en wordt uiteindelijk afgebroken. Voor die tijd wordt het ingebrachte gen voor het spike-eiwit vertaald in mRNA, waarna de situatie hetzelfde is als bij de RNA-vaccins.


Q10. In Groot-Brittannië is een gemuteerde en mogelijk meer besmettelijke variant van het coronavirus opgedoken. Zijn de vaccins nog wel werkzaam tegen deze nieuwe variant?

Beantwoord op 24-12-2020
A: Op dit moment is er geen reden om aan te nemen dat de vaccins niet werken tegen de gemuteerde variant van het virus. Het lijkt er op dat virus-neutraliserende antilichamen een hoofdrol spelen bij bescherming. Het gaat daarbij om een cocktail van antilichamen tegen verschillende domeinen van het spike-eiwit. Een verandering in één van deze domeinen zal waarschijnlijk maar een klein effect hebben. Om dit zeker te weten worden er op dit moment extra laboratoriumtesten gedaan. Wanneer  de resultaten hiervan bekend zijn zullen deze hier vermeld worden.