Q&A

Q&A covid-19 vaccins.

We ontvangen nog steeds veel vragen over de covid19-vaccins. Dank daarvoor. We publiceren de meest gestelde vragen en de antwoorden op de website.

We vermelden met nadruk dat we geen medische adviezen mogen en kunnen geven. Voor dergelijke vragen zult u uw arts moeten benaderen. Veel antwoorden zijn echter ook te vinden op de (verkorte) bijsluiters.

Q1. Waarom wordt er geen onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen in het vaccinatieschema?

Beantwoord op 7-7-2021
A: Gelet op het aangetoonde ernstiger verloop van Covid19 bij mannen en het vermoedelijk vaker voorkomen van bijwerkingen bij vrouwen is het inderdaad belangrijk om na te gaan of het vaccinatieschema zal moeten verschillen tussen mannen en vrouwen. Helaas is er op dit moment niet genoeg bekend over de verschillen in de effectiviteit van de vaccinaties tussen mannen en vrouwen. Toekomstig onderzoek zal uitwijzen of het voordelig is om het vaccinatieschema aan te passen op basis van geslacht.


Q2. Na hoeveel dagen werkt een vaccinatie?

Beantwoord op 7-7-2021
A: Direct na de vaccinatie gaat het immuunsysteem aan het werk om antistoffen en geheugencellen aan te maken. Het duurt echter twee weken voordat er een goede toename van deze antistoffen en geheugencellen te zien is.

Dit blijkt ook uit studies die mensen volgen die gevaccineerd zijn met de mRNA vaccins. In de eerste twee weken na de eerste vaccinatie bieden de mRNA weinig bescherming. Maar na de twee weken voorkomen de vaccins rond de 90% van infecties, en na de tweede vaccinatie ongeveer 95%.


Q3. Er wordt veel gesproken over de bijwerking trombose bij het AstraZeneca-vaccin. Weten we zeker dat deze bijwerking niet bestaat voor de andere vaccins?

Beantwoord op 9-4-2021
A: Op 7-4 heeft de EMA inderdaad gesteld dat een zeldzame vorm van trombose vermoedelijk een zeldzame bijwerking is van het AstraZeneca-vaccin. Deze trombose treedt vermoedelijk binnen 2 weken na vaccinatie op en komt in minder dan 1 op de 100.000 gevaccineerden voor. Net zoals bij het AstraZeneca-vaccin, is deze bijwerking niet naar boven gekomen in de fase 3 trials van de andere vaccins. Het is echter te verwachten dat zeer zeldzame bijwerkingen naar boven komen wanneer er op zeer grote schaal gevaccineerd wordt. Een verhoogd risico op deze zeer zeldzame vorm van trombose is tot nu toe echter niet waargenomen voor de andere vaccins.


Q4. Is het risico op de zeldzame vorm van trombose door het AstraZeneca-vaccin verhoogd in vrouwen onder de 65 jaar?

Beantwoord op 9-4-2021
​A: In de rapportage van de zeer zeldzame trombosegevallen na het ontvangen van het AstraZeneca-vaccin, lijken vrouwen van onder de 65 overgerepresenteerd. Het is echter belangrijk hierbij op te merken dat dit ook de doelgroep is die tot nu toe het meest gevaccineerd is met het vaccin, doordat het vaccin voornamelijk gebruikt is bij zorgmedewerkers, waarvan het merendeel vrouw is. Daarom is het moeilijk om deze conclusie nu op een goede manier te trekken en is het aannemelijk dat dit risico vergelijkbaar is bij mannen.


Q5. De vaccins zijn vooral getest bij gezonde personen. Wat weten we over de werking bij verschillende patiëntengroepen?

Beantwoord op 1-3-2021
A: De vaccins zijn inderdaad goedgekeurd na onderzoek in gezonde proefpersonen. Inmiddels wordt de werking van de vaccins in diverse patiëntengroepen onderzocht in grote wetenschappelijke studies binnen de academische ziekenhuizen. Deze onderzoeken richten zich met name op ziektebeelden waarbij de werking van het immuunsysteem mogelijk verminderd is. Voor een specifiek advies over de veiligheid van de vaccins bij ziekte kunt u het beste contact opnemen met uw behandelend arts.


Q6. Ik heb een oproep gekregen voor het vaccin. Kan ik hierbij kiezen met welk vaccin gevaccineerd wordt?

Beantwoord op 1-3-2021
A: U kunt niet kiezen met welk vaccin u zult worden gevaccineerd. U krijgt het vaccin wat voor uw bevolkingsgroep is toegewezen. 


Q7. Zijn de vaccins werkzaam bij het gebruik van medicatie waarmee het immuunsysteem wordt onderdrukt?

Beantwoord op 17-02-2021
A: Dit weten we op dit moment nog niet goed. Op basis van de fase 3 klinische studies verwachten we dat de vaccins veilig zullen zijn in deze doelgroep. Verschillende academische ziekenhuizen doen op dit moment onderzoek naar de immuunrespons na vaccinatie in patiënten die immunosuppressieve medicatie gebruiken. Zie ZonMw.


Q8. Het recent goedgekeurde vaccin van AstraZeneca en de universiteit van Oxford heeft een effectiviteit van 60%. Dit is veel lager dan het de RNA vaccins. Ben ik dan wel beschermd na de vaccinatie? En is het dan wel nuttig om te vaccineren?

Beantwoord op 4-2-2021
A: Het klopt inderdaad dat het vaccin 60% effectief is in het voorkomen van covid-19 ziekteverschijnselen. Niet onbelangrijk, bleek het vaccin ook 85% effectief in het voorkomen van ernstig ziektebeloop en is het 100% effectief in het voorkomen van overlijden. Daarmee zorgt het vaccins dus zeker voor bescherming. Ook lijkt het vaccin (gedeeltelijk) transmissie van het virus tegen te gaan. Op basis van deze resultaten kan het vaccin kan dus zeker een grote bijdrage leveren aan de bescherming van de gehele populatie, door het tot stand brengen van de zogenaamde kudde-immuniteit. Mocht het vaccin dan bij een enkele persoon minder effectief blijken, dan is er nog steeds bescherming doordat anderen het virus niet meer overdragen. Het is daarom belangrijk dat zoveel mogelijk mensen zich laten vaccineren tegen covid-19.

Daarnaast is een effectiviteit van 60% niet slecht voor een vaccin, dit wordt namelijk vaker gezien bij griepvaccins. Eigenlijk is de effectiviteit van de RNA vaccins dus uitzonderlijk hoog.


Q9. Er is nog weinig bekend over de effectiviteit van het vaccin van AstraZeneca en de universiteit van Oxford in personen van 55 jaar en ouder. Toch wordt het vaccin wel goedgekeurd voor deze leeftijdsgroep. Hoe zit dat?

Beantwoord op 4-2-2021
A: Het vaccin is inderdaad goedgekeurd voor gebruik in personen van 18 jaar en ouder. Daarbij wordt de kanttekening gemaakt dat er nog niet voldoende bekend is over de effectiviteit in personen ouder dan 55 jaar. Dit komt omdat er niet voldoende deelnemers van 55 jaar en ouder deelnamen aan de eerste fase 3 onderzoeken om de effectiviteit te kunnen bepalen. Inmiddels zijn deze onderzoeken in volle gang en worden de resultaten snel verwacht. Echter is het vaccin wel veilig gebleken in deze leeftijdsgroep. Ook wijzen de resultaten van metingen van antistoffen tegen het virus na vaccinatie ook voor ouderen op een goede bescherming. De verwachting is dan ook dat het vaccin effectief zal zijn in deze leeftijdsgroep.


Q10. Er wordt op dit moment veel gesproken over het eventueel uitstellen van de tweede vaccinatie, waardoor meer mensen een eerste vaccinatie kunnen ontvangen. Kan dit op een veilige manier? En is de vaccinatie dan nog effectief?

Beantwoord op 28-01-2021
A: Op dit moment zijn er weinig wetenschappelijke resultaten beschikbaar over de voor- en nadelen van het uitstellen van de tweede dosis. Wel zijn er veel theorieën. Voorstanders argumenteren dat het uitstellen er toe lijdt dat meer mensen sneller beschermd kunnen worden. Als personen na de eerste inenting toch het virus krijgen kan deze een vergelijkbare beschermings-boost geven aan het immuunsysteem als wat een tweede inenting zou doen. Ten slotte bestaat er voor het vaccin van AstraZeneca matig bewijs dat het uitstellen van de tweede dosis deze effectiever maakt. De theorie hierachter is dat er door het uitstel een minder sterke immuunrespons tegen de gebruikte drager(vector) plaatsvindt, waardoor de tweede vaccinatie beter werkt.

Tegenstanders wijzen erop dat het niet duidelijk is hoeveel bescherming een enkele vaccinatie biedt en hoe lang. Pfizer voorspelt dat een enkele dosis 52% effectief is, terwijl Israëlische onderzoekers uitkomen op 33%. Daarnaast zou deze gebrekkige bescherming het virus meer kans zou kunnen geven om zich aan te passen. Volgens tegenstanders kan dit leiden tot nieuwe varianten die in staat zijn het immuunsysteem te ontwijken.

Kortom, er is momenteel niet genoeg wetenschappelijke data om te concluderen wat de voor- en nadelen zijn van het uitstellen van de tweede dosis. Hierdoor kiezen de meeste landen het zekere voor het onzekere. Alleen Groot-Brittannië stelt de tweede dosis uit.  


Q11. Is het mogelijk om een tweede vaccinatie te krijgen van een andere fabrikant dan de eerste vaccinatie?

Beantwoord op 28-01-2021
A: Het advies van de EMA is om de tweede vaccinatie te ontvangen van dezelfde fabrikant als de eerste vaccinatie. De EMA geeft dit advies op basis van de uitkomsten van de fase 3 klinische studies, waarin de veiligheid en effectiviteit van de verschillende vaccins wetenschappelijk zijn onderzocht. Er zijn op dit moment geen wetenschappelijke resultaten beschikbaar om aan te tonen dat de vaccins veilig en effectief gecombineerd kunnen worden. AstraZeneca onderzoekt momenteel in samenwerking met Het Gamaleya Institute of de twee vaccins gecombineerd kunnen worden in een vaccinatieschema.


Q12. Wat gebeurt er als de vaccins niet werkzaam blijken te zijn als gevolg van virusmutaties? Moet er dan een heel nieuw vaccin ontwikkeld worden? En moet iedereen dan weer gevaccineerd worden?

Beantwoord op 22-01-2021
A: Het zou inderdaad in de toekomst kunnen gebeuren dat de nu ontwikkelde vaccins minder werkzaam blijken te zijn tegen gemuteerde virussen. Als dat het geval is, zal het vaccin aangepast moeten worden. In het geval van de RNA-vaccins is dit relatief eenvoudig door het aanpassen van het RNA coderend voor het spike eiwit. Voor deze kleine aanpassingen hoeven niet alle fases van de klinische onderzoeken opnieuw gedaan te worden. Een voorbeeld hiervan is de jaarlijkse griepvaccinatie. Omdat het griepvirus elk jaar iets verandert, worden de vaccins elk jaar aangepast en worden mensen opnieuw gevaccineerd. Of dit ook voor het corona virus het geval zal zijn, is nog niet duidelijk. De mutaties van het virus en de effectiviteit van de vaccins tegen die mutaties zullen goed gemonitord worden.


Q13. De vaccins zijn nog niet geregistreerd voor gebruik bij zwangere vrouwen. Is het gevaarlijk je te vaccineren als je zwanger bent?

Beantwoord op 22-01-2021
A: De vaccins die nu toegelaten zijn tot de Europese markt, hebben inderdaad geen registratie ontvangen voor zwangere vrouwen. De reden hiervoor is dat het vaccin nog niet getest is in zwangere vrouwen. Daarom zijn er geen gegevens om te kunnen concluderen dat de vaccins veilig zijn tijdens de zwangerschap. Maar er wordt er al veel gevaccineerd met andere vaccins tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld voor kinkhoest. Toekomstig onderzoek zal uitwijzen of de vaccins veilig gebruikt kunnen worden tijdens de zwangerschap.

De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie adviseert gezonde zwangere vrouwen niet routinematig te vaccineren. Hiervoor zijn twee uitzonderingsgroepen: 1) zwangere vrouwen met onderliggende ernstige ziekten, en 2) zwangere vrouwen met beroepen waarbij hoge en niet te vermijden expositie aan SARS-CoV-2 voorkomt en die volgens het Nederlandse prioriteringsschema voor vaccinatie in aanmerking komen. (Zie hun standpunt voor meer informatie)


Q14. De vaccins die toegelaten zijn tot de Europese markt hebben een registratie gekregen voor personen van 18 jaar en ouder. Worden kinderen niet gevaccineerd tegen COVID19?

Beantwoord op 14-01-2021
A: Het klopt dat het vaccin van Moderna is toelaten tot de Europese markt voor personen van 18 jaar en ouder. Voor het vaccin van BioNTech is dit 16 jaar en ouder. Voor deze leeftijden is gekozen omdat, in de fase 3 studies van Moderna geen deelnemers waren van onder de 18, en in de studie van BioNTech geen van onder de 16. Zonder deelname van deze leeftijdsgroepen is er geen bewijs van veiligheid en effectiviteit. Hierdoor staat de EMA niet toe dat kinderen met de vaccins ingeënt worden. Begin december begon Moderna met een fase 2-3 klinische studie onder adolescenten van 12 t/m 17 jaar. Als de resultaten positief zijn zouden ze de basis kunnen vormen voor het toestaan van inentingen in deze leeftijdscategorie.



Q15. Na vaccinatie met de recent toegelaten vaccins zijn bij sommige personen allergische reacties opgetreden, hoe zit dit?

Beantwoord op 14-01-2021
A: Bij alle vaccinaties, is er een hele kleine groep mensen die allergisch reageren op de vaccins. Dit kan worden veroorzaakt door een allergie tegen de vulstoffen van de vaccins, zoals dat ook bij andere medicatie en bijvoorbeeld antibiotica wordt gezien. Maar deze allergische reacties zijn zeer zeldzaam, zoals bleek uit de fase 3 klinische onderzoeken. Mensen die eerder een allergische reactie hebben gehad wordt geadviseerd zich alleen te laten vaccineren na overleg met hun arts.


Q16. Vanwege een medische reden worden levende vaccins bij mij afgeraden. Welke van de vaccins zijn levend?

Beantwoord op 07-01-2021
A: Geen van de in Nederland gebruikte vaccins. Het vaccin dat als eerste in Nederland wordt gebruikt van Pfizer/BioNTech bevat geen levend virus, maar slechts genetisch materiaal (mRNA) voor het spike-eiwit van het virus. Dit geldt ook voor het vaccin van Moderna. De vaccins van AstraZeneca/Oxford en van Janssen & Johnson&Johnson maken gebruik van een dragenvirus. Dit dragervirus zorgt ervoor dat genetisch materiaal van het spike-eiwit wordt gepresenteerd aan het immuunsysteem. Dit dragervirus is echter zo bewerkt dat het niet in staat is om te reproduceren en geen ziekte kan veroorzaken.


Q17. Ik ben eerder geïnfecteerd geweest met het coronavirus. Kan ik mij dan nog wel laten vaccineren? En is het zinvol om een vaccinatie te nemen?

Beantwoord op 07-01-2021
A: Uit data van de klinische studies van Moderna en BioNTech valt op te maken dat de vaccins veilig zijn voor personen die al covid-19 hebben gehad. Hoeveel meerwaarde vaccinatie heeft hangt van de situatie af.

Sommige personen maken na een natuurlijke infectie maar erg weinig antistoffen en T-cellen aan tegen het coronavirus en zijn hierdoor niet goed beschermd. Voor deze groep bieden de vaccins zekerheid van bescherming. Andere personen bouwden door de infectie al een solide immuniteit op. Voor deze groep heeft het vaccin waarschijnlijk minder meerwaarde.

Samengevat is het raadzaam om personen die al covid-19 doormaakten te vaccineren. Het vaccineren van deze groep biedt zekerheid van bescherming die bij een natuurlijke infectie ongewis is.


Q18. Uit de klinische vaccin studies komt naar voren dat de vaccins bescherming bieden tegen ziekte. Maar hoe zit dat dan met bescherming tegen transmissie? (deze vraag wordt voornamelijk gesteld met het oog op het vaccineren van zorgpersoneel).

Beantwoord op 31-12-2020
A: Het klopt inderdaad dat het vaccin beschermt tegen ziekte, specifiek ziekteverschijnselen. Dit is in de fase 3 klinische studies aangetoond. Het is moeilijk om aan te tonen of de vaccins ook beschermen tegen transmissie, onder andere omdat het niet altijd te achterhalen is waar een besmetting precies heeft plaatsgevonden. AstraZeneca heeft voorzichtige positieve uitspraken gedaan over bescherming tegen transmissie, maar voor duidelijke conclusies is meer onderzoek nodig. Het is echter wel aannemelijk dat indien mensen beschermd zijn tegen ziekte, er minder virus aanwezig zal zijn in de neus en keelholte en dat transmissie zonder ziektesymptomen erg beperkt zal zijn.


Q19. In de fase 3 studies worden nu voornamelijk korte termijn bijwerkingen in kaart gebracht. Maar wat weten we nu eigenlijk van de lange termijn bijwerkingen? Komen lange termijn bijwerkingen vaker voor bij vaccins?

Beantwoord op 31-12-2020
A: Van vaccins weten we dat er kortdurende, meestal milde, bijwerkingen op kunnen treden. Langetermijneffecten van vaccins zien we eigenlijk nooit. Nadat een kleine hoeveelheid vaccin kortdurend het immuunsysteem aan het werk zet om bescherming om te bouwen, wordt het vaccin door je lichaam afgebroken. Het vaccin blijft dus niet in het lichaam aanwezig. Lange termijneffecten door vaccins zijn daarom ook nu niet te verwachten. Dit in tegenstelling tot lange termijneffecten die in een deel van de patiënten worden gezien na infectie met het virus. Echter weten we dit natuurlijk pas 100% zeker nadat het vaccin meerdere jaren gebruikt wordt.


Q20. Het vaccin bevat genetisch materiaal van het virus. Kan dit genetische materiaal het menselijke DNA veranderen?

Beantwoord op 24-12-2020
A: Het antwoord is dat dit theoretisch mogelijk is bij DNA-vaccins, maar niet bij de andere vaccins. Het klopt dat de vaccins genetisch materiaal bevatten van het virus. Het gaat hierbij om genetisch materiaal coderend voor het spike eiwit. In de vaccins van BioNTech/Pfizer, Moderna en CureVac is dit in de vorm van mRNA. Dit RNA zorgt ervoor dat het spike eiwit wordt geproduceerd, waardoor het afweersysteem antistoffen en T-cellen aanmaakt tegen dit  eiwit. Het in de cellen aanwezige RNA wordt daarna afgebroken en kan geen veranderingen veroorzaken in het menselijk DNA. De vaccins die gebruik maken van het adenovirusplatform bevatten weliswaar DNA, maar dit kan niet repliceren en wordt uiteindelijk afgebroken. Voor die tijd wordt het ingebrachte gen voor het spike-eiwit vertaald in mRNA, waarna de situatie hetzelfde is als bij de RNA-vaccins.


Q21. In Groot-Brittannië is een gemuteerde en mogelijk meer besmettelijke variant van het coronavirus opgedoken. Zijn de vaccins nog wel werkzaam tegen deze nieuwe variant?

Beantwoord op 24-12-2020
A: Op dit moment is er geen reden om aan te nemen dat de vaccins niet werken tegen de gemuteerde variant van het virus. Het lijkt er op dat virus-neutraliserende antilichamen een hoofdrol spelen bij bescherming. Het gaat daarbij om een cocktail van antilichamen tegen verschillende domeinen van het spike-eiwit. Een verandering in één van deze domeinen zal waarschijnlijk maar een klein effect hebben. Om dit zeker te weten worden er op dit moment extra laboratoriumtesten gedaan. Wanneer  de resultaten hiervan bekend zijn zullen deze hier vermeld worden.